Thứ Hai, ngày 10 tháng 11 năm 2014

Bàn về thơ Hồ Xuân Hương

  Thiên tài,kỳ nữ hay nói giản dị hơn : Danh tài độc đáo Hồ Xuân Hương,tên tuổi ấy đã vượt qua mọi cuộc tranh luận xưa và nay,tự mình sừng sững chiếm vị trí đặc biệt trong làng thơ Việt Nam với một di sản tinh thần tuy còn được lưu truyền không nhiều;dăm bài thơ tám câu bảy chữ hoặc bốn câu bảy chữ có một phong cách không trộn lẫn với ai.
          Với Dương Quảng HÀm,thì Hồ Xuân Hương là một nữ sĩ có thiên tài và giàu tình cảm,nhưng '' vì số phận hẩm hiu,thân thế long đong, nên trong thơ bà hoặc có ý lẳng lơ hoặc có giọng mỉa mai,nhưng bài nào cũng chứa chan tình tự ''. Ông khẳng định Hồ Xuân Hương là một nhà viết hơ Nôm thuần tuý,thoát hẳn ảnh hưởng của thơ văn chữ Hán,với cách tả tình tả cảnh,dùng chữ ,hiệp vần rất khéo.
          Còn Xuân Diệu thì gọi thẳng bà là Nhà thơ dòng Việt,là BÀ chúa thơ Nôm,kể về độc đáo thì đứng vào bậc nhất trong nền văn học Việt Nam,mà lại hai lần độc đáo, vì đó là một phụ nữ đã dám '' Ví đây đổi phận làm trai được '' , và Xuân Diệu cho rằng thực sự nàng đã làm trai rồi,ngay trong chế độ cũ. Thơ của người dám làm trai ấy lại hết sức phụ nữ, người đàn bà ấy đã cất lên tiếng lên thì đố ai đã nghe một lần lại có thể quên được, quên nổi : '' Thứ thơ ấy không chịu ở trong khuôn khổ thông thường, một thứ thơ muốn lặn sâu vào sự vật ,vào những đáy rất kín thẳm của tâm tư, những đáy kín thẳm ấy không phải lạc lõng , cô đơn , cá nhân chủ nghĩa, mà trái lại ,đã được hàng vạn,hàng vạn người đồng tình thông cảm ''. 
           Bản thân là người có bản lĩnh tự tin mạnh mẽ , Hồ Xuân Hương chế diễu đả kích cả một xã hội phong kiến với giọng đường hoàng, dõng dạc, chủ động và rất '' đàn chị ''. Thơ ấy, người ấy đập thẳng vào mặt bọn vua quan, nho lại, sư mô, trượng phu , quân tử dởm , coi thường bọn mày râu không có khí chất đàn ông, không có phẩm cách nam nhi, kéo cái mặt nạ giả dối dduur kiểu ,lôi tuột nó để làm trơ cái mặt thớt ấy ra trước thanh thiên bạch nhật, trước dư luận đời người. Thơ ấy, người ấy cất tiếng nói phản kháng quyết liệt của bản năng bị dồn ép vì những luân lý, lễ giao, những thói thường ích kỉ.
          Sự phản ứng quyết liệt ấy nhiều khi cường điệu, thậm xưng, ám tỉ...., một cách nghệ thuật, nên thường cũng hay bị người gán ghép cho những chuyện sinh lí có lúc quá trớn, quá đà. Đặt sự bình quyền ,bình đẳng giữa nam và nữ, thơ ấy ,người ấy không một chút ngại ngùng tố cáo triệt để sự bất công của xã hội trên nhiều lĩnh vực trong đó có hôn nhân và gia đình, đào sâu vào thân phận của nguwoif phụ nữ đa đoan nhưng cũng đa tình.

          Người phụ nữ trở thành nhân vật trung tâm trong thơ Hồ Xuân Hương, có khi xuất đầu lộ diện, có khi giấu mặt. Nếu như Victo Huygo có ý lý khi cho rằng : '' Người ta có một tôn giáo thứ hai là tình yêu và Chúa của đạo ấy chính là người phụ nữ  '' thì phải chăng Hồ Xuân Hương không có lý với những bài thơ đề cao đàn bà , tất cả những cái gì thuộc về người đàn bà, tất cả những '' cái gì thuộc về con người đối với tôi đều quý '' như câu tục ngữ cổ mà Các Mác rất thích đó, cả chuyện trong buồng kín, phòng the, cả chuyện cơ thể của người đàn bà - biểu tượng của cái Đẹp ?
          Cái đẹp thân thể và sự dâm đãng. Nghệ thuật hướng về cái Đẹp và nghệ thuật khiêu dâm.Đây là những khoảng cách , những cực của hai quan điểm thẩm mỹ đối nghịch.
         Đẹp hay dâm dục câu thơ của Hồ Xuân Hương :
                 '' Đôi gò Bồng Đảo hương còn ngậm
                   Một lạch Đào Nguyên suối chửa thông''.
         Nhưng quả thật là trong thực tế, khi thẩm định thơ Hồ Xuân Hương,dễ có khuynh hướng gán ghép chuyện sinh lý có khi quá trớn; cũng không phải không ít người còn '' táy máy '' nghĩ đến cái nghĩa thứ hai trần tục, nó cứ đập vào giác quan người ta gây nên sự khó chịu vì tính chất hai mặt của biểu tượng. Cả trong trường hợp ấy nữa, thơ Hồ Xuân HƯơng đích thực cũng không thể bị coi là loại sáng tác khiêu dâm hay tục tĩu, nếu như nguời đọc hiểu rõ dụng ý của '' vũ khí '' mà nhà thơ đang sử dụng vào mục đích gì, nếu như người đọc gạt bỏ ra ngoài sự liên tưởng gán ghép cố tình, hoặc lẫn lộn thơ Hồ Xuân Hương đích thực với thơ được sáng tác theo phong cách Hồ Xuân Hương. Sự lẫn lộn ấy cũng không mấy dễ tìm ra cho rạch ròi,thuyết phục.
          Nguyễn Lộc đã có lần đề cập tới các khao khát của nhà thơ Hồ Xuân Hương về một tình yêu vật chất, tình yêu thể xác. Và ông xác đáng khi cho rằng , đừng vội nghĩ nói đến tình yêu thể xác, nói đén chuyện trong buồng kín của vợ chồng là dâm đãng.Nghệ thuật quyết định chủ yếu không phải là ở đề tài. Ông viết : '' Nhu cầu về cuộc sống bản năng cũng là một nhu cầu chân chính của con người, xã hội phong kiến phủ nhận nó, nên con người mới phản ứng chống lại. Ở Hồ Xuân Hương có cái gì quá đà , nhưng đặt trong bối cảnh xã hội phong kiến phương Đông chịu ảnh hưởng nặng nề của Nho giáo, thì chính đó lại là một sự chống trả quyết liệt . Hồ Xuân Hương nói nhiều đến dục vọng thể xác, nhưng bà thể hiện những dục vọng ấy một cách lành mạnh và khoẻ khoắn. Đọc thơ Hồ Xuân Hương, người ta thấy nhà thơ bao giờ cũng tỉnh táo , bà đứng cao hơn hiện tượng mình miêu tả; và với một tâm hồn nghệ sĩ thực sự, nhà thơ bao giờ cũng phát hiện được những khía cạnh thẩm mỹ trong đối tượng miêu rả của mình ''. Về phương diện này,tôi đồng tình với ông Nguyễn Lộc.
     Gần đây, nhà thơ Pháp có tên tuổi ở châu Âu - Jăng Rixtat - trong bài Tựa bản dịch thơ Hồ Xuân HƯơng sang tiếng Pháp, đã coi Hồ Xuân HƯơng là '' một trong những tên tuổi lớn nhất của văn học Việt Nam và không chút nghi ngờ, là một trong những nữ sĩ hàng đầu của châu Á ''.Những tác phẩm của BÀ chúa thơ Nôm ấy quả là có sức lay động mạnh mẽ.

Nguồn ST
Zing Blog

Blogger Comments
Facebook Comments